Ai được hưởng thừa kế không phụ thuộc vào di chúc?

23/05/2026

Việc phân chia di sản sau khi người mất luôn là vấn đề nhạy cảm và phức tạp. Nhiều người lập di chúc với mong muốn để lại tài sản cho người mình yêu thương, nhưng pháp luật Việt Nam có một quy định đặc biệt nhằm bảo vệ những đối tượng yếu thế trong gia đình. Đó là quyền hưởng thừa kế không phụ thuộc vào di chúc – một cơ chế pháp lý đảm bảo rằng dù di chúc có nội dung ra sao, một số thành viên trong gia đình vẫn được nhận một phần di sản nhất định.

1. Thế nào là thừa kế không phụ thuộc vào di chúc

1.1. Khái niệm cơ bản

Thừa kế không phụ thuộc vào di chúc (còn gọi là thừa kế bắt buộc) là quy định cho phép một số người được nhận một phần di sản nhất định từ tài sản của người đã mất, bất kể nội dung di chúc như thế nào.
Ngay cả khi người lập di chúc không đề cập đến họ hoặc thậm chí không để lại di sản cho họ, những người này vẫn có quyền yêu cầu được hưởng một phần di sản.
Quy định này xuất phát từ nguyên tắc bảo vệ quyền lợi của những người có quan hệ huyết thống hoặc nuôi dưỡng với người đã mất.

1.2. Cơ sở pháp lý

Căn cứ Điều 644 Bộ luật Dân sự năm 2015.
Người thuộc diện được hưởng thừa kế bắt buộc sẽ được nhận một phần di sản bằng hai phần ba suất thừa kế theo pháp luật.
Quy định này tạo ra lớp bảo vệ pháp lý chặt chẽ cho các đối tượng yếu thế trong gia đình.

2. Những ai được hưởng thừa kế không phụ thuộc vào di chúc

2.1. Nhóm thứ nhất: Vợ, chồng

Vợ hoặc chồng của người đã mất luôn thuộc diện được hưởng thừa kế không phụ thuộc vào di chúc.
Quyền này được công nhận bất kể:
- Tài sản chung của vợ chồng đã được phân chia hay chưa.
- Trong di chúc có đề cập đến họ hay không.
Nếu đã ly hôn hoặc hôn nhân bị tuyên vô hiệu, người đó không còn thuộc diện được hưởng thừa kế bắt buộc.

2.2. Nhóm thứ hai: Cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi

Cha đẻ và mẹ đẻ của người đã mất luôn thuộc diện được bảo vệ.
Cha nuôi và mẹ nuôi hợp pháp cũng được hưởng quyền này, bởi họ đã có quan hệ nuôi dưỡng hợp pháp với người đã mất.
Quyền thừa kế của cha mẹ không bị ảnh hưởng bởi việc họ có còn sống hay đã qua đời, hay việc họ có tái hôn hay không.

2.3. Nhóm thứ ba: Con đẻ, con nuôi

a) Con chưa thành niên

Pháp luật giả định rằng các em còn phụ thuộc vào cha mẹ về mặt tài chính và cần được bảo vệ để đảm bảo cuộc sống, giáo dục.

b) Con đã thành niên mà không có khả năng lao động

Điều kiện "không có khả năng lao động" được hiểu là:
- Người đó bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.
- Hoặc được cơ quan có thẩm quyền xác nhận là không có khả năng tham gia lao động.
Đây là quy định nhằm đảm bảo những người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn không bị bỏ rơi khi người nuôi dưỡng qua đời.

2.4. Quy định về mức hưởng

Người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc được hưởng phần di sản bằng 2/3 suất thừa kế theo pháp luật.

Ví dụ cụ thể:

Một người qua đời để lại vợ và hai con chưa thành niên.
Theo thừa kế theo pháp luật, mỗi người sẽ được hưởng 1/3 di sản.
Vợ và hai con sẽ thuộc diện được hưởng: 2/3 × 1/3 = 2/9 di sản cho mỗi người.
Nếu trong di chúc, người chồng để lại toàn bộ tài sản cho người khác, thì vợ và các con vẫn có quyền yêu cầu nhận phần di sản này.

Ai được hưởng thừa kế không phụ thuộc vào di chúc

>>> Xem thêm: Đất không có di chúc thì chia như thế nào?

3. Điều kiện để được hưởng thừa kế không phụ thuộc vào di chúc

3.1. Điều kiện về thời điểm

Người thuộc diện được bảo vệ phải còn sống vào thời điểm người lập di chúc qua đời.
Đối với con chưa sinh ra tại thời điểm người cha mất, pháp luật bảo vệ quyền lợi của họ thông qua việc giữ lại phần di sản thừa kế cho đến khi em được sinh ra.
Người được hưởng không được vi phạm các điều kiện bị tuyên bố là không có quyền thừa kế theo Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015.

3.2. Điều kiện về năng lực

Với người chưa thành niên hoặc mất năng lực hành vi dân sự: quyền lợi sẽ được đại diện bởi người đại diện theo pháp luật (cha mẹ hoặc người giám hộ).
Với người đã thành niên nhưng không có khả năng lao động: cần có xác nhận của cơ quan y tế hoặc cơ quan có thẩm quyền về tình trạng không có khả năng lao động.

4. Một số lưu ý quan trọng

4.1. Thừa kế bắt buộc và di chúc

Dù có để lại toàn bộ tài sản cho người khác, những người thuộc diện được hưởng thừa kế bắt buộc vẫn có quyền yêu cầu nhận phần di sản theo quy định.
Khi lập di chúc, nếu muốn hạn chế quyền của những người này, người lập di chúc cần cân nhắc kỹ và tìm hiểu thêm về các điều kiện để hạn chế quyền thừa kế bắt buộc.
Nhiều tranh chấp thừa kế xảy ra khi người lập di chúc không nắm rõ quy định về thừa kế bắt buộc.

4.2. Thời hiệu yêu cầu

Người thuộc diện được hưởng thừa kế bắt buộc có thời hiệu ba năm kể từ ngày người lập di chúc qua đời để yêu cầu chia thừa kế.
Sau thời hạn này, quyền yêu cầu sẽ không còn được bảo vệ pháp lý, trừ trường hợp có lý do chính đáng được tòa án chấp nhận.

Ai được hưởng thừa kế không phụ thuộc vào di chúc

>>> Xem thêm: Quyền thừa kế tài sản khi cha mất không có di chúc.

Kết luận

Quy định về thừa kế không phụ thuộc vào di chúc là một cơ chế bảo vệ quan trọng của pháp luật Việt Nam, nhằm đảm bảo quyền lợi tối thiểu cho những thành viên yếu thế trong gia đình như vợ/chồng, cha mẹ và con chưa thành niên hoặc không có khả năng lao động. Mức hưởng là hai phần ba suất thừa kế theo pháp luật, tạo ra sự cân bằng giữa quyền tự do định đoạt tài sản của người lập di chúc và việc bảo vệ những đối tượng cần được chăm sóc.

Để đảm bảo quyền lợi và tránh tranh chấp, các gia đình nên tìm hiểu kỹ quy định pháp luật khi lập di chúc hoặc khi tham gia chia thừa kế. Việc tham vấn các chuyên gia pháp lý, đặc biệt là các công chứng viên có kinh nghiệm trong lĩnh vực thừa kế, sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về quyền và nghĩa vụ của mình trong quá trình phân chia di sản.

Văn phòng công chứng Nguyễn Huệ với đội ngũ công chứng viên giàu kinh nghiệm, chuyên môn sâu trong lĩnh vực thừa kế và di chúc, sẵn sàng hỗ trợ bạn trong việc tư vấn các vấn đề pháp lý liên quan đến thừa kế bắt buộc, lập di chúc đúng quy định pháp luật và thực hiện các thủ tục công chứng liên quan. Nếu bạn cần được tư vấn chi tiết hơn về quyền hưởng thừa kế không phụ thuộc vào di chúc hoặc các vấn đề pháp lý khác, hãy liên hệ với chúng tôi theo số hotline 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để được hỗ trợ nhanh chóng và chuyên nghiệp.

>>> Xem thêm: Thủ tục thừa kế quyền sử dụng đất có di chúc.

VĂN PHÒNG CÔNG CHỨNG NGUYỄN HUỆ

Miễn phí Dịch vụ công chứng tại nhà

VPCC Nguyễn Huệ được thành lập từ ngày 03/10/2012 (có địa chỉ trụ sở tại số 165 Giảng Võ, phường Ô Chợ Dừa, thành phố Hà Nội) dưới sự điều hành của các Công chứng viên có trình độ và bề dày thành tích trong ngành pháp luật cũng như trong lĩnh vực công chứng:

1. Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân Luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.

2. Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.

3. Công chứng viên Chu Cảnh Hưng: Đã từng làm 10 năm Viện phó viện kiểm sát nhân dân huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh. Trưởng văn phòng công chứng Chu Cảnh Hưng.

4. Công chứng viên Nguyễn Thị Kim Thanh: Là Luật sư, nguyên Trưởng Văn phòng công chứng tại Bắc Ninh với nhiều năm kinh nghiệm quản lý và điều hành nghiệp vụ. Chuyên gia dày dạn trong việc thẩm định hồ sơ pháp lý, giải quyết những hồ sơ khó và phức tạp một cách chuẩn xác nhất.

5. Xem thêm…